PAN TADEUSZ
- Film fabularny
- Produkcja: Polska, Francja
- Rok produkcji: 1999
- Premiera: 1999. 10. 22
- Dane techniczne: Barwny (negatyw: Eastman Kodak). Dźwięk: Dolby Stereo. 147 min.
Okres zdjęciowy: 3 lipca - 25 września 1998. Plenery: Sierpc (m. in. karczma Jankiela), Łomianki pod Warszawą (wkroczenie wojsk napoleońskich), Smolniki (przemarsz wojsk Napoleona), Turowa Wola (dworek w Soplicowie), okolice Leoncina (grzybobranie i "Świątynia Dumania"), Natolin (polowanie na niedźwiedzia), Józefów (folwark w Soplicowie), Kazuń (zamek Horeszków), Warszawa: Zamek Królewski (najazd Rosjan na zamek, śmierć Stolnika), Cytadela (najazd Rosjan na zamek), twierdza w Modlinie (sceny z Mickiewiczem), Piotrków Trybunalski: Rynek Trybunalski 1 (widok z okna Mickiewicza w Paryżu).
Budżet: 12,5 mln zł.
Muzykę nagrano w Sali Koncertowej Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach (grudzień 1998), poloneza nagrano 16 czerwca 1998.
Prapremiera filmu: 18.10.1999 (Teatr Narodowy).

- Fot. Piotr Bujnowicz
- Galeria zdjęć (132)
Adam Mickiewicz napisał "Pana Tadeusza" w 1834 roku, po dziesięciu latach pobytu na obczyźnie. W przepojonym liryzmem i tęsknotą za krajem lat dziecięcych poemacie przedstawił wizję ginącego świata szlacheckiego, ukazał obraz ówczesnej Polski i Polaków.
Próba przeniesienia na ekran narodowej epopei od samego początku wzbudzała liczne spory i kontrowersje, dotyczące zarówno obsady, jak i kształtu scenariusza. Choć większość nie wierzyła w powodzenie przedsięwzięcia, Andrzej Wajda nie wycofał się z planów. Biorąc pod uwagę upodobania współczesnej widowni reżyser położył nacisk na akcję, wątek sensacyjny, romans, akcenty humorystyczne, piękno pejzaży, nie rezygnując z oryginalnych poetyckich strof, za pomocą których porozumiewają się aktorzy. "...dialog miał pozostać Mickiewiczowski, a jednocześnie szybki i filmowy" - wspomina pracę nad "Panem Tadeuszem" współautor scenariusza, Piotr Wereśniak. Siłą filmu, jak zgodnie podkreślali wszyscy krytycy, a także sam Andrzej Wajda, jest doborowa obsada. Zdjęcia rozpoczęto 3 lipca 1998 roku, ostatni klaps rozległ się 24 września. Premiera "Pana Tadeusza", którą przekładano ze względu na wejście na ekrany "Ogniem i mieczem", ostatecznie odbyła się 22 października 1999 roku. Film święcił triumfy, pobił rekordy oglądalności, wyprzedzając wielkie przeboje kinowe, jak "Ogniem i mieczem", "Dzień Niepodległości", "Flinstonowie", "Titanic".
"W mrocznym paryskim wnętrzu zebrali się emigranci z Polski. Wspominają Ojczyznę. Narrator (Krzysztof Kolberger) snuje opowieść o Ostatnim Zajeździe na Litwie". Jest rok 1811. Do rodzinnego litewskiego dworku w Soplicowie powraca po ukończeniu nauk Tadeusz Soplica (Michał Żebrowski). Gospodarzem posiadłości jest stryj i opiekun młodzieńca, Sędzia (Andrzej Seweryn). Wydaje się, że dom jest zupełnie pusty, jego mieszkańcy wybrali się do pobliskiego lasu. Zwiedzając stare zakamarki, Tadeusz trafia do swego pokoju dziecinnego, w którym zastaje Zosię. Piękna dziewczyna porusza wyobraźnię młodzieńca, budzi w nim uczucie pożądania i namiętności. Wieczorem, podczas kolacji wydanej na Zamku, o który się toczy spór pomiędzy ziemiańską rodziną Sopliców a Hrabią (Marek Kondrat), ostatnim potomkiem Horeszków, Tadeusz spotyka uwodzicielską Telimenę. Nawiązuje z nią romans. Wkrótce okazuje się, że prawdziwą mieszkanką jego pokoju jest śliczna i młodziutka Zosia (Alicja Bachleda-Curuś), której opiekunką jest właśnie Telimena.
Tadeusz nawet nie podejrzewa, że powszechnie szanowany i znany ze swych patriotycznych czynów ksiądz Robak jest jego ojcem. Porywczy szlachcic Jacek Soplica, którego pycha i urażona młodzieńcza duma doprowadziły do zbrodni, ukrył się pod mnisim habitem. Przed laty zastrzelił Stolnika Horeszkę, a następnie wstąpił do klasztoru, aby odkupić winy. Do tej pory za tę zbrodnię mści się na całym rodzie Sopliców wierny sługa Stolnika, klucznik Gerwazy (Daniel Olbrychski).
Tymczasem ksiądz Robak, widząc szansę na odzyskanie niepodległości, przygotowuje powstanie na Litwie, które ma ułatwić Francji atak na Rosję. Prowadzi działalność konspiracyjną, ukrywając swą tożsamość przed rodziną, przyjaciółmi i wrogami. Dopiero na łożu śmierci wyjawia prawdę. [PAT]
Ekipa
- Reżyseria: Andrzej Wajda
- Współpraca reżyserska: Adek Drabiński
- Reżyser II: Marek Brodzki, Ewa Brodzka (zajmowała się castingiem), Herve Grandsart
- Asystent reżysera: Marcin Szczerbic, Karolina Wajda, Ilona Braciak, Michel Lisowski
- Scenariusz: Andrzej Wajda, Jan Nowina Zarzycki, Piotr Wereśniak
- Zdjęcia: Paweł Edelman
- Operator kamery: Marek Wieser
- Operator kamery II: Bartłomiej Frykowski
- Asystent operatora obrazu: Zbigniew Gustowski, Michał Czarnecki (II asystent techniczny), Wojciech Wiciński (II asystent techniczny), Franck Bouvat (II asystent techniczny), Zbigniew Szukała (nie występuje w czołówce)
- Oświetlenie: Marek Wojtaszewski (główny oświetlacz), Mirosław Kowalczyk, Marian Młynarski, Maciej Zwierzchowski
- Obsługa agregatu: Janusz Nogal
- Wózkarz: Robert Łukowski
- Krany kamerowe: Remigiusz Kubiak (nie występuje w napisach)
- Scenografia: Allan Starski
- Scenograf II: Grzegorz Piątkowski, Ewa Rojek, Anna Adamaszek, Sylvain Chauvelot
- Asystent scenografa: Włodzimierz Szyrle
- Dekoracja wnętrz: Wiesława Chojkowska
- Asystent dekoratora wnętrz: Anne-Marie Bire
- Kierownictwo budowy dekoracji: Waldemar Weiss, Krzysztof Ruta, Andrzej Rychtarczyk, Stanisław Bomba
- Budowa dekoracji: Janusz Dulak, Mieczysław Chrobak, Józef Ziemianek, Sławomir Pachnicki (malarz)
- Rekwizyty: Grzegorz Rzepecki, Bogdan Piotrowski, Wojciech Kocemba, Paweł Gołaszewski, Edward Koralewski
- Kostiumy: Magdalena Tesławska-Biernawska, Małgorzata Stefaniak, Andrzej Szenajch (wojskowe)
- Współpraca kostiumograficzna: Paweł Grabarczyk, Pierre-Jean Larroque
- Asystent kostiumografa: Ewa Skorża, Małgorzata Gwiazdecka, Iwona Pijanowska
- Garderoba: Anna Rychlik, Małgorzata Mazowieńska-Wierzbicka, Anna Sapińska, Adam Kocemba
- Militaria: Andrzej Szenajch
- Muzyka: Wojciech Kilar
- Wykonanie muzyki: Wielka Orkiestra Symfoniczna PRiTv (Katowice), Jerzy Kotyczka (obój), Joanna Dziewior (flet), Marek Barański (fagot), Zbigniew Kaleta (klarnet), Antoni Adamus (trąbka), Wiesław Grochowski (waltornie), Damian Walentek (waltornie), Adrian Ticman (waltornie), Rudolf Brudny (waltornie), Eugeniusz Mańczyk (fortepian, czelesta), Leszek Potasiński (improwizacja gitarowa), Zespół Muzyki Dawnej (Łódź) (koncert Jankiela)
- Dyrygent: Antoni Wit
- Instrumentacja: Tadeusz Czechak (koncert Jankiela)
- Opracowanie muzyczne: Małgorzata Przedpełska-Bieniek
- Konsultacja muzyczna: Małgorzata Przedpełska-Bieniek
- Realizacja nagrań: Beata Jankowska-Burzyńska, Jacek Kuśmierczyk (współpraca), Andrzej Prugar (współpraca), Dariusz Szweryn (koncert Jankiela)
- Choreografia: Michał Jarczyk
- Taniec: Państwowy Zespół Pieśni i Tańca Mazowsze (polonez)
- Dźwięk: Philippe Senechal, Thierry Lebon, Jean-Pierre Halbwachs, Nikodem Wołk-Łaniewski
- Technik dźwięku: Philippe Bouchez
- Efekty dźwiękowe: Henryk Zastróżny (synchroniczne; Łódzkie Centrum Filmowe), Dariusz Zastróżny (współpraca), Piotr Król (współpraca)
- Postprodukcja: Małgorzata Przedpełska-Bieniek (organizacja postprodukcji dźwięku)
- Udźwiękowienie: Nikodem Wołk-Łaniewski, Grzegorz Lindemann, Studio Sonoria
- Zgranie dźwięku: Audis de Joinville (Paryż)
- Montaż dźwięku: Grzegorz Lindemann
- Współpraca przy montażu dźwięku: Adam Głogowski, Mariusz Chludziński, Tomasz Dukszta
- Montaż: Wanda Zeman
- Współpraca montażowa: Anita Wandzel, Waldemar Ostanówko
- Charakteryzacja: Maria Dziewulska (w czołówce imiona: Maria Ewa)
- Współpraca charakteryzatorska: Anna Adamek, Dariusz Krysiak, Jacques Maistre
- Asystent charakteryzatora: Anna Dąbrowska, Janusz Kaleja
- Fryzury: Genowefa Jędrzejczak, Grażyna Jakubczak, Annie Marandin
- Konsultacja: Elżbieta Kowecka (kultura materialna i obyczajowość), Jacek Chromy (historia literatury), Jacek Ryniewicz (ewolucje kaskaderskie), Jacek Kadłubowski (dobór i wyszkolenie koni), Jerzy Celiński (szermierka i musztra), Marek Pinkowski (tresura zwierząt; w czołówce nazwisko: Pińkowski), Adam Warchoł (zaprzęgi i powozy), Stefan Szmidt (łowiectwo; w czołówce nazwisko: Schmidt)
- Ewolucje kaskaderskie: Jacek Ryniewicz, Jacek Kadłubowski, Józef Stefański, Ryszard Francman, Zbigniew Modej, Krzysztof Fus, Stella Kuczyńska (adept kaskaderski), Jarosław Nowikowski (adept kaskaderski), Paweł Pliszka (adept kaskaderski), Piotr Cichoń (adept kaskaderski), Piotr Janicki (adept kaskaderski), Jacek Długosz (adept kaskaderski), Witold Gajzler (jeździec; nie występuje w czołówce)
- Efekty pirotechniczne: Kazimierz Wróblewski
- Efekty specjalne: Mirosław Bartosik
- Public relations: Dorota Zawadzka (rzecznik prasowy)
- Tłumaczenie: Weronika Migoń (tłumacz dźwiękowców francuskich)
- Fotosy: Piotr Bujnowicz, Fabryka Obrazu
- Opracowanie graficzne: Arane (napisy)
- Sprzęt: Groupe TSF-Iris Camera (kamery), HAWK (obiektywy anamorficzne), D.C. Audiovisuel (dźwięk)
- Catering: Tadeusz Pilich, Zenon Rymek (nie występuje w czołówce), Jadwiga Troszok (nie występuje w czołówce), Anna Kłucińska (pomoc; nie występuje w czołówce)
- Transport: Jerzy Frymarski (w czołówce imię: Józef), Andrzej Kupiec (nie występuje w czołówce), Franciszek Jedlecki (kierowca scenografa; nie występuje w czołówce)
- Opieka medyczna: Andrzej Tarasewicz
- Kierownictwo produkcji: Michał Szczerbic, Amira Chemakhi
- Kierownictwo produkcji II: Grażyna Kozłowska, Teresa Paszkiewicz, Andrzej Besztak, Herve Ruet
- Asystent kierownika produkcji: Aneta Cebula, Beata Cybula, Piotr Kołodziejczyk
- Kierownictwo planu: Jerzy Mizak
- Dyżurny planu: Adam Nawrocki, Bogdan Dziedzic, Ryszard Szymański (grip), Zbigniew Nietresta (grip)
- Sekretariat planu: Maria Telenkiewicz
- Sekretariat grupy: Barbara Nietresta, Patricia Fief
- Administracja: Małgorzata Dedek, Elżbieta Heleniak, Nathalie Nghet, Colette Bernard
- Kasjer: Urszula Baraniak
- Ochrona planu: Adam Zielke, Tadeusz Frymarski
- Producent wykonawczy: Paweł Poppe
- Współpraca producencka: Michał Kwieciński
- Producent: Lew Rywin
- Asystent producenta: Małgorzata Kozłowska
- Koproducent: Margaret Menegoz
- Produkcja: Heritage Films, Canal+ Polska, Les Films du Losagne, Le Studio Canal+, Wizja TV, Telewizja Polska, Vision Film Sp. z o.o. S.K.A., Komitet Kinematografii, Agencja Produkcji Filmowej, Państwowe Instytucje Filmowe (Apollo Film (Kraków), Film Art (Poznań), Max Film (Warszawa), Neptun Film (Gdańsk), Odra Film (Wrocław), Silesia Film (Katowice))
- Ubezpieczenie filmu: AGF Ubezpieczenia
- Laboratorium: Telewizja Polska, I.T.C.
- Obsada aktorska: Bogusław Linda (Soplica Jacek (ksiądz Robak)), Daniel Olbrychski (Gerwazy), Grażyna Szapołowska (Telimena), Andrzej Seweryn (Sędzia), Marek Kondrat (Hrabia), Krzysztof Kolberger (Mickiewicz Adam), Siergiej Szakurow (Rykow), Jerzy Bińczycki (Maciej Królik-Rózeczka), Alicja Bachleda-Curuś (Zosia), Michał Żebrowski (Soplica Tadeusz (pan Tadeusz)), Jerzy Trela (Podkomorzy), Jerzy Grałek (Wojski), Marian Kociniak (Protazy), Piotr Gąsowski (Rejent), Andrzej Hudziak (Asesor), Władysław Kowalski (Jankiel), Krzysztof Globisz (major Płut), Cezary Kosiński (Bartek Brzytewka), Marek Perepeczko (Maciej Chrzciciel), Piotr Cyrwus (Maciej Konewka), Wojciech Alaborski (Buchman), Stefan Szmidt (Bartek Prusak), Lech Dyblik (szlachcic), Adam Wolańczyk (Skołuba), Henryk Baranowski (Napoleon Bonaparte), Krzysztof Kołbasiuk (Dąbrowski Jan Henryk), Józef Fryźlewicz (Kniaziewicz Karol Otto), Andrzej Łapicki (ksiądz), Mieczysław Kalenik (Stolnik), Grażyna Barszczewska (Stolnikowa), Dorota Naruszewicz (Ewa Stolnikówna), Maria Mamona (Podkomorzyna), Ewa Konstancja Bułhak (Panna Podkomorzanka), Zuzanna Lipiec (Panna Podkomorzanka), Maria Ciunelis (Wojszczanka), Asja Łamtiugina (Matrona), Tomasz Dedek (domownik Sędziego), Michał Breitenwald (domownik Sędziego), Krzysztof Górski (domownik Sędziego), Zdzisław Szymborski (rezydent Sędziego), Mariusz Saniternik (Gajowy), Ryszard Chlebuś (pleban), Marek Brodzki (ksiądz proboszcz), Iwona Mirosław (ochmistrzyni), Mirosław Zbrojewicz (oficer Moskali), Krystyna Zachwatowicz (kawiarka), Julita Kożuszek, Monika Krzywkowska, Józefina Szałańska, Marzena Dębiec, Katarzyna Jungowska (dwórka), Piotr Cichoń, Adam Gancarz, Piotr Gliński, Ryszard Janiak, Jacek Jeleń, Piotr Kobyliński, Waldemar Król, Piotr Kołodziejczyk, Włodzimierz Lubelski, Bogdan Michalak, Tomasz Mleczek, Paweł Pliszka, Grzegorz Piątkowski, Andrzej Sitek, Paweł Staszewski, Józef Stefański, Ireneusz Styczyński, Andrzej Szenajch (szlachcic w gospodzie Jankiela), Włodzimierz Tłokiński, Edward Urbaniak, Adam Warchoł, Marcin Brykczyński (żołnierz; nie występuje w czołówce), Maciej Kubica (nie występuje w napisach)
Nagrody filmowe
- 1999 - Bilet, Nagroda Stowarzyszenia "Kina Polskie"-Brylantowy Bilet dla filmu, który przyciągnął do kin najwięcej widzów
- 2000 - Paweł Edelman Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepsze zdjęcia; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Allan Starski Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepsza scenografia; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Wojciech Kilar Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepsza muzyka; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Nikodem Wołk-Łaniewski Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepszy dźwięk; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Wanda Zeman Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepszy montaż; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Grażyna Szapołowska Orzeł, Polska Nagroda Filmowa w kategorii: najlepsza główna rola kobieca; za rok 1999; przyznana 10 kwietnia
- 2000 - Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepszy film; za rok 1999
- 2000 - Andrzej Wajda Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepsza reżyseria; za rok 1999
- 2000 - Andrzej Wajda Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepszy scenariusz; za rok 1999
- 2000 - Lew Rywin Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepszy producent; za rok 1999
- 2000 - Bogusław Linda Orzeł, Polska Nagroda Filmowa (nominacja) w kategorii: najlepsza główna rola męska; za rok 1999
- 2000 - Wojciech Kilar Warszawa (TP SA Music and Film Festival)-nominacja do nagrody "Philip Award" w kategorii: muzyka oryginalna i adaptowana w polskim filmie
- 2000 - Stanisław Sojka Warszawa (TP SA Music and Film Festival)-"Philip Award" w kategorii: piosenka w filmie polskim lub serialu telewizyjnym
- 2000 - Grzegorz Turnau Warszawa (TP SA Music and Film Festival)-"Philip Award" w kategorii: piosenka w filmie polskim lub serialu telewizyjnym
- 2000 - Wojciech Kilar Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") w kategorii: najlepsza muzyka do filmu polskiego; za rok 1999
- 2000 - Andrzej Wajda Złota Taśma (przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP)-w kategorii: film polski za rok 1999; ex aequo z filmem "Dług" (przyznane 25.01; wręczone 20.04)
- 2007 - Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") "Złota Kaczka" 50-lecia dla sceny Poloneza w kategorii: Najlepszy taniec
Varia
- Piosenka: SOPLICOWO
Uwaga: piosenka wykorzystana w trakcie promocji filmu, w rzeczywistości w filmie nie została wykorzystana.
Tekst piosenki:
O te jeziora, co wokół rozlane.
Borów i lasów i ciszy potęga.
To co się kocha, na zawsze zostaje.
Otwarta przed nami do czytania księga.
Zosia w ogrodzie - anielska czy ziemska.
I ta siła zwiewna - stała czy ulotna.
Spojrzał Tadeusz, zgubił się nie wie -
Widział czy się zdawało, że wybraną spotkał.
Gerwazy, Protazy, Kusy albo Sokół
Nie masz zgody mopanku, spory na co dzień
Soplicowie, Horeszkowie, a Moskal na karku.
Dziwnie zadumany Ksiądz Robak Dobrodziej.
Kłócą się i kochają
Polują i ucztują
Nad życie wolność cenią
Godzą się i spiskują
Ksiądz Robak mówi: posprzątać, oczyścić
Dom przygotować - to cnoty przybędzie
A Sędzi na to - zrobić powstanie.
"Ja z synowcem na czele i jakoś to będzie".
Kłócą się i kochają...
Jankielu, twój koncert kogóż nie poruszy,
Dąbrowski urzeczony, wzruszony głęboko.
Młodzi przy szablach - a oddech wstrzymany.
Rok niezapomniany - wolne Soplicowo.
Kłócą się i kochają...
Poloneza czas zacząć podłóg praw pierwszeństwa.
Kochajmy się wszyscy - niech wokół rozbrzmiewa.
Może to ostatni polonez lub pierwszy.
Co nie przyszło łatwo - uszanować trzeba.- Muzyka piosenki (-nek) : Grzegorz Turnau
- Słowa piosenki (-nek) : Leszek Aleksander Moczulski
- Wykonanie piosenki (-nek) : Grzegorz Turnau, Stanisław Sojka
Pierwowzory
- Pierwowzór: PAN TADEUSZ
- Gatunek: Poemat
- Autor pierwowzoru: Adam Mickiewicz
























