POTOP

Film fabularny
Produkcja: Polska
Rok produkcji: 1974
Premiera: 1974. 09. 02-10. 10
Gatunek: Film historyczny
Dane techniczne: Barwny (Eastmancolor - Panavision). Metraż: 70 mm. : ok. 11000 m. (cz. I - 5795 m. , cz. II - ok. 5500 m. ) 35 mm. : ok. 9000 m. (cz. I - 4627 m. , cz. II - ok. 4500 m. ) Około 316 min. (cz. I - 169 min. , cz. II - 146 min.).
Plenery: Kraków-Wola Justowska, Dolina Chochołowska, Częstochowa (Jasna Góra).

: Galeria zdjęć (11)

Najbardziej spektakularną część Sienkiewiczowskiej "Trylogii" Jerzy Hoffman zaadaptował w duchu tradycyjnej interpretacji dzieła "ku pokrzepieniu serc", kładąc szczególny akcent na wewnętrzną przemianę bohatera, Andrzeja Kmicica, który z watażki i awanturnika staje się wzorem odwagi i patriotyzmu. W "Potopie" zagrała cała czołówka polskich aktorów. W rolach pierwszo- i drugoplanowych wystąpiło łącznie blisko czterystu aktorów i tysiące statystów. Realizacja filmu to jedno z największych przedsięwzięć produkcyjnych w dziejach polskiej kinematogarfii. Ekranizacja powieści Sienkiewicza jest już trzecią z kolei - pierwsza powstała w roku 1912, druga w 1915. Nad scenariuszem wspólnie pracowali Jerzy Hoffman, Adam Kersten i Wojciech Żukrowski, sceny historyczne konsultowane były z całym sztabem naukowców. Obszerne partie filmu nakręcono w Związku Radzieckim - w okolicach Mińska zbudowano Wodokty, Wołmontowicze i Lubicz, pod Kijowem w dorzeczu Dniepru zrealizowano wiele scen bitewnych. Przygotowano 23 tysiące kostiumów i tysiące rekwizytów. Ogromną kolubrynę wykonano w elbląskim "Zamechu". Część I: Lata 1656-1660, okres najazdu szwedzkiego na Polskę. Zaręczony z Oleńką Billewiczówną chorąży orszański Andrzej Kmicic opowiada się początkowo po stronie kolaborującego ze Szwedami potężnego rodu magnackiego Radziwiłłów. Uznany przez szlachtę i narzeczoną za zdrajcę, zaczyna poniewczasie rozumieć, że Radziwiłłom chodzi nie o dobro ojczyzny, ale o własne interesy, w tym także objęcie polskiego tronu. Kmicic porywa księcia Bogusława Radziwiłła, by zawieźć zdrajcę przed oblicze króla Jana Kazimierza i w ten sposób odkupić winy. Ale Bogusław rani go ciężko i umyka pogoni. Część II: Doszedłszy do zdrowia Andrzej Kmicic udaje się z Soroką i Kiemliczami, pod przybranym nazwiskiem Babinicz, do Częstochowy. Broni przed Szwedami klasztoru Jasnogórskiego. Dostaje się do niewoli, z której ucieka na Śląsk, pod rozkazy Jana Kazimierza. Omal nie ginie broniąc króla podczas bitwy w wąwozie. Wyznaje królowi swoją przeszłość, wyjawia prawdziwe nazwisko i zostaje zrehabilitowany. Odtąd na czele królewskiej chorągwi bierze udział w kolejnych bitwach ze Szwedami. W bitwie pod Prostkami stacza pojedynek z księciem Bogusławem i bierze go do niewoli. Ciężko ranny w czasie następnej bitwy pragnie umrzeć w rodzinnych stronach. Widok ukochanej Oleńki dodaje mu sił i chęci do życia. Dziewczyna dopiero teraz dowiaduje się, że kocha bohatera, a nie zdrajcę.

Ekipa

Reżyseria: Jerzy Hoffman
Współpraca reżyserska: Włodzimierz Olszewski, Witalij Kondratow, Roman (Romuald) Staszkiewicz, Ryszard Pluciński, Waldemar Prokopowicz, Andrzej Kowalewski, Jan Bieńkowski, Hanna Kosińska, Bożena Politańska
Scenariusz: Jerzy Hoffman, Adam Kersten, Wojciech Żukrowski
Zdjęcia: Jerzy Wójcik
Operator kamery: Franciszek Kądziołka
Współpraca operatorska: Jan Janczewski, Eugeniusz Gawrysiak, Jerzy Majak, Stanisław Matuszewski, Józef Skibiński
Scenografia: Wojciech Krysztofiak
Współpraca scenograficzna: Borzysława Chmielewska, Anna Bohdziewicz-Jastrzębska, Władysław Bielski, Albin Wejman, Bolesław Pieczyński
Dekoracja wnętrz: Leonard Mokicz, Maria Kuminek, Alicja Wołowska
Kostiumy: Magdalena Tesławska
Współpraca kostiumograficzna: Gabriela Star, Maria Kowalewska
Militaria: Jerzy Szeski (kostiumy wojskowe), Andrzej Kowalczyk (kostiumy wojskowe; współpraca), Andrzej Mikołajczyk (kostiumy wojskowe; współpraca), Jadwiga Kożuchowska (kostiumy wojskowe; współpraca)
Wykonanie kostiumów: Centralne Laboratorium Odzieżowe-Łódź, COPIA Warszawa
Muzyka: Kazimierz Serocki
Wykonanie muzyki: Wielka Orkiestra Symfoniczna PRiTv (Katowice), Filharmonia Narodowa - Chór i Zespół Instrumentalny
Dyrygent: Stanisław Wisłocki (WOSPRiTv - Katowice), Arnold Rezler (Filharmonia Narodowa)
Konsultacja muzyczna: Piotr Marczewski
Dźwięk: Stanisław Piotrowski, Jerzy Blaszyński
Współpraca dźwiękowa: Lech Kowalewski, Zygmunt Rychter, Radzisław Mączewski
Imitator dźwięku: Zygmunt Nowak
Montaż: Zenon Piórecki
Współpraca montażowa: Jadwiga Ignatczenko, Witold Krysztoforski, Jarosław Ostanówko
Charakteryzacja: Maria Lasnowska, Mirosław Jakubowski, Jan Płażewski
Efekty pirotechniczne: Henryk Piotrowski, Zdzisław Chrząszcz, Piotr Skrzyszewski, A Czeczetkin
Układy pojedynków: Waldemar Wilhelm
Przygotowanie koni: Mosfilm - oddział kawalerii, Zjednoczenie Hodowli Zwierząt Zarodowych, Andrzej Osadziński (układy jazd konnych), Marek Piotrowski (układy jazd konnych), Adam Sosnowski (układy jazd konnych)
Konsultacja: Adam Kersten (kierownictwo naukowe), Jerzy Szablowski, Adam Miłobędzki, Jan Wimmer, Tadeusz Nowak, Kazimierz Szafraniec
Kierownictwo produkcji: Wilhelm Hollender
Kierownictwo produkcji II: Lechosław Szuttenbach, Marek Dobrowolski
Współpraca produkcyjna: Wielisława Piotrowska, Tadeusz Szarski, Henryk Strzebiecki, Henryk Parnowski, Maciej Wojtulewicz, Siemion Tulman (Bielarusfilm), Leonid Korecki (WF im. Dowżenki)
Produkcja: PRF "Zespoły Filmowe"
Współpraca produkcyjna: Wytwórnia Filmowa Biełaruśfilm (Mińsk), Wytwórnia Filmowa im. Dowżenki (USSR - Kijów)
Atelier: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
Laboratorium: Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)
Kierownictwo laboratorium: Marek Pawiński
Obsada aktorska: Daniel Olbrychski (Kmicic Andrzej), Małgorzata Braunek (Billewiczówna Oleńka), Tadeusz Łomnicki (Wołodyjowski Jerzy Michał), Kazimierz Wichniarz (Zagłoba Jan Onufry), Władysław Hańcza (Radziwiłł Janusz), Leszek Teleszyński (Radziwiłł Bogusław), Ryszard Filipski (Soroka), Wiesława Mazurkiewicz (ciotka Kulwiecówna), Franciszek Pieczka (Kiemlicz stary), Lesław Janicki (Kiemlicz Damian), Wacław Janicki (Kiemlicz Kosma), Bruno O'Ya (Butrym Józwa), Włodzimierz Bednarski (Zend), Bogusz Bilewski (Kulwiec - Hippocentaurus), Andrzej Kozak (Rekuć Leliwa), Stanisław Łopatowski (Ranicki), Stanisław Michalski (Jaromir Kokosiński), Paweł Rouba (Uhlik), Leszek Herdegen (Sakowicz Jan), Krzysztof Kowalewski (Kowalski Roch), Stanisław Jasiukiewicz (Kordecki Augustyn), Wiesław Gołas (Czarniecki Stefan), Piotr Pawłowski (Jan II Kazimierz), Leon Niemczyk (Karol X Gustaw), Ryszard Ostałowski (Bartek), Wirgiliusz Gryń (Zbyszko), Bolesław Płotnicki (ksiądz), Jerzy Bielenia (Ganchoff), Stanisław Chmieloch (Butrym), Czesław Jacenko (Stankiewicz), Andrzej Krasicki (Bergman), Hugo Krzyski (kanclerz), Jolanta Lothe (Terka Gasztowtówna-Paculanka), Anna Seniuk (Marynia Gasztowtówna-Paculanka), Ewa Szykulska (Zonia Gosztowtówna-Paculanka), Euzebiusz Luberadzki (Prymas), Tadeusz Ordeyg (Kasjan Butrym), Adam Perzyk (Charłamp), Jerzy Przybylski (Miller), Tadeusz Schmidt (Oskierko), Lech Skolimowski (pułkownik Mirski), Stefan Szmidt (Tyzenhauz), Mieczysław Voit (Wrzeszczowicz), Sławomir Zemło (Tomasz), Leonard Andrzejewski (Aga), Bolesław Abart (Sosnowski), Arkadiusz Bazak (Kuklinowski), Jerzy Fedorowicz (Braun), Jerzy Kozakiewicz (Krzepisz), Ferdynand Matysik (miecznik sieradzki Zamoyski), Kazimierz Opaliński (poseł cesarski), Wasyli Simczicz, Tadeusz Kosudarski, Juliusz Kalinowski (kanclerz Oxenstierna), Zanys Prekulis, Harry Szwejc, Marek Dowmunt(d), Kazimierz Kaczor (oficer księcia Bogusława), Olgierd Jacewicz, Aleksander Gąssowski (nie występuje w czołówce; informacja za "Słownikiem Biograficznym Teatru Polskiego T. 2"), Józef Grzeszczak (trębacz; nie występuje w czołówce)
Obsada dubbingu: Zygmunt Maciejewski (Kordecki Augustyn ; rola Stanisława Jasiukiewicza; nie występuje w czołówce)
Ewolucje kaskaderskie: Henryk Jacek Schoen, Lech Adamowski, A Bober, Jerzy Celiński, Józef Grzeszczak, Mołodkin, Mussa Baj, Bogusław Pietrzak, W Popołow, T Skoczyk, M Szmidt

Nagrody filmowe

1974 - Jerzy Hoffman Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-Grand Prix (Wielka Nagroda Jury "Złote Lwy")
1974 - Daniel Olbrychski Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych)-nagroda za pierwszoplanową rolę męską
1974 - Gdynia (do 1986 Gdańsk) (FPFF)-nagroda Publiczności
1974 - Złota Kamera (przyznawana przez pismo "Film") w kategorii: najlepszy film polski; przyznana w 1975
1974 - Daniel Olbrychski Złota Kamera (przyznawana przez pismo "Film") w kategorii: najlepszy aktor lub debiut aktorski; przyznana w 1975
1975 - Daniel Olbrychski Festiwal Filmowy Ludzi Pracy (Czechosłowacja)-nagroda aktorska
1975 - Jerzy Hoffman Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia
1975 - Oscar (Nagroda Amerykańskiej Akademii Sztuki Filmowej) nominacja w kategorii: film obcojęzyczny
1999 - Koniec wieku - ankieta "Polityki" 5 miejsce w ankiecie "Najciekawsze filmy polskie XX wieku"
2007 - Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") "Złota Kaczka" 50-lecia dla sceny walki Kmicica z Panem Wołodyjowskim w kategorii: Najlepszy pojedynek
2009 - Złota Kaczka (przyznawana przez pismo "Film") dla najlepszego filmu historyczno-kostiumowego w historii polskiej kinematografii; film dostał także nagrodę w plebiscycie widzów TVP